Kiedy rozpocząć wprowadzanie pokarmów stałych do jadłospisu?

Eksperci ze Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) rekomendują, aby w 6 pierwszych miesiącach życia dziecko było karmione wyłącznie piersią. Po tym czasie przychodzi czas na rozszerzanie jadłospisu niemowlęcia, a mleko mamy wciąż powinno być stałym elementem codziennej diety malucha – nawet do ok. 2. roku życia lub dłużej, tak długo, jak chce tego mama i dziecko[1]. Rozszerzanie diety należy rozpocząć nie wcześniej niż od ukończenia 17. tygodnia życia (początek 5. miesiąca życia) i nie później niż w 26. tygodniu życia maluszka (początek 7. miesiąca życia)[2].

Proces rozszerzania diety u dziecka – jak to robić prawidłowo?

Rozszerzanie diety jest bardzo istotnym etapem kształtowania u niemowlęcia nawyków żywieniowych i nie powinno się rozpoczynać zarówno zbyt wcześnie, jak i zbyt późno. Dlaczego wprowadzanie stałych pokarmów przed 17. tygodniem życia dziecka nie jest dobrym pomysłem?

• Na tym etapie organizm niemowlęcia jest jeszcze zbyt delikatny, by strawić pokarm inny niż mleko mamy lub mleko modyfikowane.
• Mleko mamy (lub modyfikowane, jeśli z uzasadnionych powodów karmienie piersią nie jest możliwe) zawiera wszystkie niezbędne do prawidłowego rozwoju składniki we właściwych ilościach i proporcjach.
• Kobiecy pokarm dostarcza maluszkowi energię do prawidłowego wzrostu i rozwoju. Zawiera też przeciwciała, które chronią dziecko przed infekcjami i biegunką[3].
• Pokarmy stałe mogą spowodować, że niemowlę będzie wypijało mniej mleka mamy, co z kolei może wpłynąć na zmniejszenie ilości wytwarzanego przez kobietę pokarmu, a w rezultacie dziecko będzie otrzymywało mniej składników odżywczych niż potrzebuje.
• Zbyt wczesne rozszerzanie diety jest również związane z ryzykiem pojawienia się alergii oraz nadwagi w późniejszym życiu[4].

Gdy rozszerzanie diety o nowe pokarmy – inne niż mleko mamy – rozpocznie się z kolei za późno, niemowlę nie otrzyma odpowiedniej ilości energii i substancji odżywczych, których ze względu na intensywny rozwój potrzebuje coraz więcej. Opóźnianie wprowadzania stałych pokarmów może negatywnie wpłynąć na prawidłowy wzrost i rozwój dziecka. Ponadto zwiększa się wtedy również ryzyko wystąpienia niedoborów składników odżywczych, a co za tym idzie – ryzyko niedożywienia.

Masa ciała dziecka po urodzeniu a odpowiedni moment wprowadzania pokarmów stałych

Zarówno mała, jak i duża masa urodzeniowa dziecka nie decydują o tym, w jakim momencie powinno nastąpić rozszerzanie diety. Odpowiedni moment wprowadzania pokarmów uzupełniających następuje wtedy, gdy rodzice zaobserwują stabilizację główki u maluszka oraz takie sygnały jak[KS3] :

• głód wkrótce po karmieniu mlekiem,
• nocne pobudki, choć wcześniej dziecko przesypiało noc bez przerw,
• ssanie piąstki przez niemowlę lub zainteresowanie tym, co Ty jesz.

Czy kolejność wprowadzania pokarmów ma znaczenie?

W 1. roku życia umiejętność gryzienia i żucia u niemowlęcia dopiero się kształtuje. Początkowo maluchy odrzucają pokarmy, których spożycie sprawia im trudność. Właśnie dlatego posiłki stałe wprowadza się stopniowo – zaczynając od tych o gładkiej konsystencji, z czasem włączając te z grudkami i większymi kawałkami. Jako pierwsze w jadłospisie pojawiają się warzywa, po około 2 tygodniach należy wprowadzać owoce, a następnie można zaproponować maluchowi posiłki skomponowane ze zbóż. Z czasem do diety malucha wprowadza się również mięso, ryby, jajo czy przetwory mleczne.

Na początku możesz wybrać puree z brokułu, kalafiora, marchewki, czy zielonego groszku. Posiłki możesz podawać między karmieniami, zawsze łyżeczką. Nie martw się, gdy maluszek zjada niewielkie ilości produktu. Dopiero przyzwyczaja się do nowego smaku i konsystencji.

Zapraszamy również do pobrania bezpłatnego pliku PDF, który ułatwi Ci proces rozszerzania diety maluszka:

Sekcja pytań i odpowiedzi:

Kiedy jest odpowiedni czas aby rozpocząć podawanie innych produktów niż mleko?

Zgodnie z rekomendacjami ekspertów rozszerzanie diety należy rozpocząć nie wcześniej niż od ukończenia 17. tygodnia życia (początek 5. miesiąca życia) i nie później niż w 26. tygodniu życia (początek 7. miesiąca życia)[5].

Jak zacząć wprowadzać nowe pokarmy?

Posiłki stałe wprowadza się stopniowo i w niewielkich ilościach. Należy rozpocząć od pokarmów o gładkiej konsystencji, z czasem włączając te z grudkami i większymi kawałkami. Jako pierwsze do jadłospisu wprowadza się warzywa, np. brokuł, marchewkę dynię czy zielony groszek, po około 2 tygodniach należy wprowadzać owoce. Z czasem można zaproponować niemowlęciu posiłki skomponowane ze zbóż, np. w postaci kaszek, a także mięso, ryby, jajo oraz przetwory mleczne. Początkowo będą to 1-2 łyżeczki aby zaznajomić niemowlę z nowym smakiem i konsystencją. Z czasem będzie ono mogło już zjeść pełną porcję. Należy obserwować niemowlę, a nowe produkty podawać w ostępie 2-3 dni.

[1] World Health Organization, Infant and young child feeding, 2009.

[2] Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci , Standardy Medyczne/Pediatria 2021, T. 18.

[3] Poradnik karmienia piersią według zaleceń Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci, Wydawnictwo Lekarskie PZWL.

[4] Fewtrell M. i wsp., Complementary feeding, A position paper by the ESPGHAN committee on nutrition. J PEDIATR GASTR NUTR, 2017, 64.1 119-132.

[5] Szajewska H. i wsp., Zasady żywienia zdrowych niemowląt. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci , Standardy Medyczne/Pediatria 2021, T. 18.